"Του ανδρειωμένου ο θάνατος, θάνατος δεν λογιέται" - 70 χρόνια από την εκτέλεση των Καραολή και Δημητρίου
"Του ανδρειωμένου ο θάνατος, θάνατος δεν λογιέται"
70 χρόνια πριν, Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, πρώτες πρωινές ώρες της 10ης Μαΐου 1956.
Ο Μιχαλάκης Καραολής και ο Ανδρέας Δημητρίου, φυλακισμένοι αγωνιστές της ΕΟΚΑ (Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών), λίγο πριν οδηγηθούν στην αγχόνη, εξομολογούνται στον ιερέα των φυλακών και κοινωνούν των αχράντων μυστηρίων.
Είναι τα πρώτα μέλη της ΕΟΚΑ στα οποία εφαρμόζεται η θανατική ποινή, και μάλιστα δι’ απαγχονισμού.
Θα ακολουθήσουν άλλες επτά παρόμοιες εκτελέσεις από τις βρετανικές κατοχικές δυνάμεις της Κύπρου (τελευταία ήταν εκείνη του Ευαγόρα Παλληκαρίδη, στις 14 Μαρτίου 1957).
Δημαρχείο Δήμου Βύρωνα, Διεύθυνση: Καραολή και Δημητρίου 36 - 44
==============================
Ανδρέας Δημητρίου: Ελληνοκύπριος αγωνιστής της Ε.Ο.Κ.Α. και ήρωας της Κύπρου. Για τη δράση του συνελήφθη από τις βρετανικές δυνάμεις, καταδικάστηκε και εκτελέστηκε διά απαγχονισμού.
Ο Ανδρέας Δημητρίου γεννήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 1934, στον Άγιο Μάμα της επαρχίας Λεμεσού και καταγόταν από πάμπτωχη, πολυμελή οικογένεια. Γονείς του ήταν ο Δημήτρης και η Ευδοκία Βασιλείου. Αποφοίτησε από το δημοτικό σχολείο Αγίου Μάμαντος και φοίτησε για τρία χρόνια στο Νυκτερινό Γυμνάσιο Αμμοχώστου.
Αρχικά εργάστηκε σε κατάστημα εκρηκτικών υλών και κυνηγετικών ειδών και αργότερα στον αγγλικό στρατό. Υπήρξε Γραμματέας της Συντεχνίας των Αχθοφόρων της Συνομοσπονδίας Εργαζομένων Κύπρου (ΣΕΚ), στην Αμμόχωστο. Διακρινόταν για την εργατικότητα, την πρωτοβουλία και την ευσυνειδησία του. Εντάχθηκε από τους πρώτους στη δύναμη της ΕΟΚΑ και έδρασε με τις ομάδες Αμμοχώστου, επεκτείνοντας τη συμμετοχή του και στο εκτελεστικό.
Μια από τις επιχειρήσεις στις οποίες πρωταγωνίστησε ήταν και η αρπαγή όπλων από τις στρατιωτικές αποθήκες του λιμανιού της Αμμοχώστου όπου εργαζόταν, στις αρχές Δεκεμβρίου 1955, αμέσως μετά την εκφόρτωσή τους και προτού μεταφερθούν και τακτοποιηθούν. Τα όπλα προωθήθηκαν σε διάφορες ανταρτικές ομάδες, οι οποίες μέχρι τότε ήταν εφοδιασμένες σχεδόν μόνο με κυνηγετικά. Η επιχείρηση πέτυχε απόλυτα και η Ε.Ο.Κ.Α. ενισχύθηκε σημαντικά.
Στις 22 Νοεμβρίου 1955, αποπειράθηκε να εκτελέσει στην Αμμόχωστο (Φαμαγούστα) τον Βρετανό πράκτορα της «Ιντέλιτζενς Σέρβις», Σίντνεϊ Τέυλορ, τον οποίο και τραυμάτισε, αλλά βρέθηκε αντιμέτωπος με τους ένοπλους στρατιώτες που τον φρουρούσαν. Πρόταξε εναντίον τους το όπλο του, το οποίο έπαθε εμπλοκή και έτσι οι στρατιώτες τον συνέλαβαν.
Καταδικάστηκε σε θάνατο και μαζί με το συναγωνιστή Μιχαλάκη Καραολή ήταν οι πρώτοι Κύπριοι αγωνιστές που απαγχονίστηκαν. Προηγουμένως, είχε υποβάλει έφεση η οποία απορρίφθηκε, όπως απορρίφθηκε και η αίτηση για χάρη, την οποία κατέθεσαν οι δικηγόροι στον Κυβερνήτη Χάρτινγκ και στη Βασίλισσα Ελισάβετ.
Απαγχονίστηκε μαζί με τον Μιχαλάκη Καραολή την Πέμπτη μετά το Πάσχα στις 10 Μαΐου 1956. Οι δολοφονίες των δύο αυτών ηρώων αποτέλεσαν παράδειγμα θυσίας για τον αγωνιζόμενο κυπριακό λαό και οι αγώνες για την ελευθερία εντάθηκαν.
“Το μόνο που λυπούμαι είναι που δεν θα προλάβω να δω την Κύπρο μας ελεύθερη. Όμως δε με φοβίζει ο θάνατος, γιατί η ζωή είναι περιττή μέσα στην σκλαβιά..." ήταν τα τελευταία του λόγια προς τη μάνα του, λίγες ώρες πριν από τον απαγχονισμό του.
“Στο καλό, γιε μου και να έχεις θάρρος ως το τέλος”, ήταν η απάντησή της.
==============================
Μιχαλάκης Καραολής: Ελληνοκύπριος αγωνιστής της Ε.Ο.Κ.Α. και ήρωας της Κύπρου. Για τη δράση του συνελήφθη από τις βρετανικές δυνάμεις, καταδικάστηκε και εκτελέστηκε διά απαγχονισμού.
Ο Μιχαλάκης Καραολής γεννήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 1933 στο Παλαιοχώρι Πιτσιλιάς της επαρχίας Λευκωσίας. Οι γονείς του ήταν ο Σάββας και η Παναγιώτα Καραολή. Τα αδέρφια του ήταν η Ελένη, ο Ανδρέας, η Μαρούλλα και η Νίκη, ενώ ο Μιχαλάκης ήταν το τέταρτο παιδί της οικογένειας. Τελείωσε το δημοτικό σχολείο του Παλαιχωρίου και αποφοίτησε με υποτροφία από την Αγγλική Σχολή Λευκωσίας. Απόφοιτος καθώς ήταν έπιασε δουλειά στο Φόρο Εισοδήματος. Ήταν επίσης αθλητής δρόμου στον σύλλογο ΑΠΟΕΛ.
Εντάχθηκε στην Ε.Ο.Κ.Α. πολύ πριν από την 1η Απριλίου 1955 και ήταν μέλος της ομάδας του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη. Στις 28 Αυγούστου 1955 ανέλαβε μαζί με τον συναγωνιστή του (και μετέπειτα πολιτικό) Ανδρέα Παναγιώτου την εκτέλεση του αστυνομικού Ηρόδοτου Πουλλή, ο οποίος κατηγορείτο ως προδότης. Ο Πουλλής ήταν μέλος ενός ειδικού κλιμακίου της Αστυνομίας που επιδιδόταν στη συλλογή πληροφοριών για την ΕΟΚΑ και συνεργαζόταν με το βρετανικό αποικιακό καθεστώς.
Η απόπειρα πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια ανοικτής διαδήλωσης του ΑΚΕΛ, την οποία παρακολουθούσε ο Πουλλής. Τον πυροβόλησαν δημόσια αρκετές φορές. Κατά την προσπάθεια διαφυγής του, ο Καραολής καταδιώχθηκε από τους παρευρισκόμενους και ένας από αυτούς έφραξε με το ποδήλατό του τον δρόμο του, αναγκάζοντάς τον να εγκαταλείψει το δικό του ποδήλατο. Αργότερα οι αρχές ταυτοποίησαν τον Καραολή μέσω της πινακίδας του ποδηλάτου του και ακολούθως τον συνέλαβαν στο Τζιάος, ενώ εκείνος ετοιμαζόταν να προσχωρήσει στην αντάρτικη ομάδα του Γρηγόρη Αυξεντίου.
Φυλακίστηκε στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας και στις 28 Οκτωβρίου του ίδιου έτους καταδικάστηκε σε θάνατο δι’ απαγχονισμού βάσει των μαρτυρικών καταθέσεων δύο τουρκοκυπρίων αστυνομικών και παρά το γεγονός ότι οι σφαίρες που είχαν σκοτώσει τον Πουλλή δεν προέρχονταν από το δικό του όπλο, αλλά από εκείνο του Παναγιώτου. Δημόσιος κατήγορος στη δίκη του Καραολή ήταν ο μετέπειτα ηγέτης των Τουρκοκυπρίων, Ραούφ Ντενκτάς.
Μνημείο του Μιχαλάκη Καραολή στη Λευκωσία
Ήταν προφανές ότι οι Άγγλοι, προεξάρχοντος του τότε κυβερνήτη της μεγαλονήσου, Τζον Χάρτινγκ, ήθελαν δια των εκτελέσεων να παρουσιαστούν ως αμείλικτοι τιμωροί και απηνείς διώκτες των συλληφθέντων, προκειμένου να κάμψουν το φρόνημα των λοιπών κυπρίων αγωνιστών.
Ο Γεώργιος Γρίβας, στρατιωτικός αρχηγός της ΕΟΚΑ (1955-1959) με το ψευδώνυμο «Διγενής», σε πολλά μηνύματα του έγραφε: «κάντε το αδύνατο δυνατό, ελευθερώστε τον Καραολή».
Επιστολή-έκκληση του Αλμπέρ Καμύ προς την Βασίλισσα Ελισάβετ για απονομή χάριτος
Ο Γάλλος φιλόσοφος και βραβευμένος με Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, Αλμπέρ Καμύ, απηύθυνε έκκληση στην Βασίλισσα Ελισάβετ για απονομή χάριτος. Η επιστολή αυτή αποκτήθηκε από τον φιλάνθρωπο και επιχειρηματία Νάσο Κτωρίδη και δωρήθηκε στο Εθνικό Μουσείο Αγώνα στη Λευκωσία.
Ο Μιχαλάκης Καραολής οδηγήθηκε στην αγχόνη στις 10 Μαΐου 1956 τραγουδώντας τον Εθνικό ύμνο μαζί με τον Ανδρέα Δημητρίου.
Εκτελέστηκε πρώτος λέγοντας: "Εμένα δεν πρέπει να με λυπάστε, αφού εγώ δεν βρίσκω λόγο για να με κλαίω, ούτε οι συγγενείς μου πρέπει να με κλαίνε".
Οι Άγγλοι δεν επέτρεψαν στην οικογένειά του να πάρει το σώμα του και να το θάψει, αλλά αντ' αυτού το έθαψαν οι ίδιοι σε ένα περιφραγμένο χώρο εντός των φυλακών, τα λεγόμενα Φυλακισμένα Μνήματα.
Ο Μιχαλάκης Καραολής κατά την διάρκεια της κράτησης του ανέφερε σε ένα γράμμα προς τους φίλους του τα παρακάτω:
μόνο πως πρέπει να ζουν
Ξέρουν και πώς να πεθαίνουν
Και πως την πατρίδα να τιμούν".
Η εκτέλεση
Η απόφαση για την επιβολή της θανατικής ποινής στους δύο αγωνιστές της ΕΟΚΑ πυροδότησε έντονες αντιδράσεις στην Κύπρο, με το μαθητόκοσμο να διοργανώνει μεγάλης κλίμακας διαδηλώσεις.
Την προηγουμένη των εκτελέσεων, η ογκώδης και μαχητική διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα υπέρ του αγώνα της ΕΟΚΑ και της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα κατέληξε σε αιματηρές συγκρούσεις, που είχαν ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους τέσσερις άνθρωποι και να τραυματιστούν εκατοντάδες άλλοι.
Οι σοροί των δύο απαγχονισθέντων Κυπρίων αγωνιστών ετάφησαν σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στον περίβολο των Κεντρικών Φυλακών Λευκωσίας, χωρίς την παρουσία συγγενών και φίλων.
Ο συγκεκριμένος χώρος χρησιμοποιήθηκε για την ταφή των εννέα απαγχονισθέντων από τις βρετανικές Αρχές κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ (Μιχαλάκης Καραολής, Ανδρέας Δημητρίου, Χαρίλαος Μιχαήλ, Ανδρέας Ζάκος, Ιάκωβος Πατάτσος, Μιχαήλ Κουτσόφτας, Στέλιος Μαυρομμάτης, Ανδρέας Παναγίδης και Ευαγόρας Παλληκαρίδης).
Εξάλλου, στο ίδιο σημείο τοποθετήθηκαν οι σοροί τεσσάρων ακόμη αγωνιστών της ΕΟΚΑ που έπεσαν μαχόμενοι για την ανεξαρτησία της μεγαλονήσου (Γρηγόρης Αυξεντίου, Μάρκος Δράκος, Στυλιανός Λένας και Κυριάκος Μάτσης).
Μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου Κυπριακού κράτους, το 1960, το εν λόγω «κοιμητήριο» διαμορφώθηκε σε μουσειακό χώρο, τα λεγόμενα «Φυλακισμένα Μνήματα».
Εκεί, προς τιμήν και εις μνήμην των Κυπρίων αγωνιστών, δεσπόζει η ακόλουθη επιγραφή: «Του ανδρειωμένου ο θάνατος, θάνατος δεν λογιέται».
Το τελευταίο γράμμα του Μιχαλάκη Καραολή
Στο φύλλο του «Βήματος» που είχε κυκλοφορήσει την Τρίτη 15 Μαΐου 1956, λίγες μόλις ημέρες μετά την εκτέλεση του Μιχαλάκη Καραολή, είχε δημοσιευτεί η τελευταία επιστολή του νεαρού πατριώτη και αγωνιστή της ΕΟΚΑ. Την είχε συντάξει λίγες ώρες πριν από τον απαγχονισμό του και είχε ως αποδέκτη έναν αγαπημένο του θείο.
Ο στερνός χαιρετισμός που απηύθυνε ο Καραολής ήταν ο εξής:
Κύριον Δαμιανόν Καμμένον
Οδός Κάδμου 6, Λευκωσίαν
"Αγαπητέ μου θείε,
Σου γράφω από το κελλί της φυλακής μου εις ώραν κατά την οποίαν «πάντες οι δυνάμενοι επισκέπτεσθαι» μάς άφησαν χωρίς καν να προλάβουν να μας αποχαιρετήσουν και τώρα τον λόγον έχει ο παντοκαταλυτής χρόνος να κυλίση ακόμα για μερικές ώρες εν αναμονή του τέλους. Με απόλυτον ψυχικήν γαλήνην σάς απευθύνω τον λόγον του υστάτου αποχαιρετισμού, χωρίς όμως να αποκρύπτω την πικρίαν που μου επροκάλεσεν η στέρησις μιας αποχαιρετιστηρίου επισκέψεως εκ μέρους των πλέον στενών τουλάχιστον συγγενών. Ελπίζω ότι όλοι θα κρατήσουν την ψυχραιμίαν των και ότι το κουράγιο δεν θα λείψη. Θα ήτο πραγματική ικανοποίησις για μένα εάν όλοι, ιδίως η μητέρα μου, θα καταφέρουν να αποφύγουν τους θρήνους και τους σπαραγμούς για μένα. Εμένα δεν πρέπει να με λυπάσθε, διότι και εγώ δεν βλέπω να είμαι τόσον αξιόκλαυστος και εφ’ όσον εγώ δεν βρίσκω λόγον για να κλαίω τον εαυτόν μου, τότε ούτε και οι δικοί μου δεν πρέπει να με κλαίνε.
Αν είναι κάτι που με στενοχωρεί, είναι ότι δεν τα κατάφερα να γίνω εκείνο που ήθελα διά τους γέρους γονείς μου και τα αδέλφια μου. Ας είναι όμως, ο Θεός ας είναι γι’ αυτούς και για όλους σας βοηθός και υπερασπιστής, κραταιός προστάτης και πονετικός πατήρ. Παρηγορήστε την μητέρα μου και πέστε σ’ αυτήν ότι υστάτη μου και μόνη επιθυμία είναι να μη θρηνή και να οδύρεται για μένα, ούτε και να αφήση τον πόνον να της φαρμακώση την καρδιά. Το ίδιον και στους άλλους συγγενείς. Στον Ανδρέα (σ.σ. αδελφό του) έγραψα ένα αποχαιρετιστήριο γράμμα. Σε σένα εκφράζω τις βαθειές μου ευχαριστίες και την απέραντή μου ευγνωμοσύνη διά την πατρικήν φροντίδα και κηδεμονίαν σας κατά την διάρκειαν τής εις σχολάς μέσης παιδείας φοιτήσεώς μου. Επίσης εις την θείαν μου Κρυσταλλίαν διά τας φροντίδας της για μένα. Τους σεβαστούς μου θείους Χριστόφορον, Μιχαηλήν, Αγγελικήν, Κυπρούν, Ελένην, Βασίλην και όλους τους εκ πατρός θείους αποχαιρετώ με συγκίνησιν και τους εκφράζω όλην μου την αγάπην και τον σεβασμόν.
Εις τους προσφιλεστάτους μου εξαδέλφους και εξαδέλφας στέλλω θερμάς αποχαιρετιστηρίους ευχάς διά κάθε ευτυχίαν. Εις όλους μου τους συγγενείς εκφράζω όλην μου την εκτίμησιν και αγάπην και τους αποχαιρετώ θερμώς. Τον αγαπητόν μου πατέρα και την καλήν μου μητέρα σφίγγω για στερνή φορά στην αγκαλιάν μου (ας είναι και νοερώς) και τους στέλνω τα γλυκά μου αποχαιρετιστήρια φιλιά. Γνωρίζω το βάθος του πόνου των, αλλ’ ας έχουν κουράγιο και ο μέγας παρηγορητής όλων των πονεμένων θα χύση βάλσαμο παρηγορίας εις τας καρδίας των. Τις πονεμένες μου αδελφάς φιλώ με συγκίνησιν και αγάπην και τους εύχομαι κάθε ευτυχίαν και επικαλούμαι την θείαν προστασίαν και χάριν δι’ αυτάς. Το τελευταίο φίλημα του χαιρετισμού και όλας μου τας θερμάς ευχάς στέλλω εις όλους τους συγγενείς. Θερμόν χαιρετισμόν εις όλους τους φίλους και γείτονες με τους οποίους επέρασα τα νεανικά μου χρόνια. Τις ευχαριστίες μου εις τους δικηγόρους μου, οι οποίοι ειργάσθησαν σκληρώς διά την υπεράσπισίν μου (συμπεριλαμβανομένων βεβαίως και των κ.κ. Πιτ και Γκραντ). Ούτε ο χρόνος ούτε και ο χώρος μού επιτρέπουν να εκφράσω όλας μου τας σκέψεις και τα συναισθήματα αγάπης που νοιώθω τώρα. Ούτε το θάρρος ούτε η ελπίδα μάς εγκαταλείπουν, η δε ψυχική μου γαλήνη είναι ακμαιοτάτη. Ένα θερμότατον χαιρετιστήριο φιλί στέλλω εις όλους τους προσφιλείς μου συγγενείς και φίλους και απευθύνομαι εις πάντας να μου συχωρέσουν όλα εις όσα έπταιξα εις αυτούς, όπως και εγώ συγχωρώ όλους όσους με αδίκησαν. Χαιρετισμούς λοιπόν και είθε ο Πανάγαθος Θεός να χαρίση εις όλους σας κάθε ευτυχίαν. Σας φιλώ και πάλιν θερμά, Μιχαλάκης".
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 15.5.1956, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Τιμής ένεκεν ο Δήμος Αθηναίων μετονόμασε την οδό Λουκιανού, όπου και το οίκημα της Αγγλικής Πρεσβείας σε οδό Καραολή και Δημητρίου, το ίδιο έπραξε και ο Δήμος Πειραιά, μετονομάζοντας την οδό Ναυάρχου Μπητ στη σημερινή οδό Καραολή και Δημητρίου. Επίσης, στην Καισαριανή και τον Άγιο Δημήτριο δύο δρόμοι φέρουν τα ονόματα των δύο αγωνιστών, ο ένας του Μιχαήλ Καραολή και ο άλλος του Ανδρέα Δημητρίου. Στο Δήμο Βύρωνα το Δημαρχείο βρίσκεται στην οδό Καραολή και Δημητρίου.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου